Với khoảng 460 tàu cá dài từ 12-15m, Quảng Ninh đang tiếp cận giải pháp công nghệ vệ tinh, AI nhằm tăng khả năng quản lý và hiệu quả chống khai thác IUU.
Trong nỗ lực siết chặt quản lý nghề cá theo hướng hiện đại, minh bạch và có trách nhiệm, tỉnh Quảng Ninh đang từng bước tiếp cận các giải pháp công nghệ mới nhằm khắc phục những “điểm mù” trong quản lý đội tàu cá nhỏ. Đây là nhóm phương tiện chiếm tỷ lệ lớn, hoạt động chủ yếu ven bờ và vùng lộng, nhưng lâu nay chưa thuộc diện bắt buộc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS).
Trong khuôn khổ chương trình làm việc về tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý thủy sản, Quảng Ninh đã được giới thiệu Dự án VAMFAT – dự án thí điểm ứng dụng công nghệ vệ tinh, trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị giám sát hành trình đối với tàu cá có chiều dài từ 12m đến dưới 15m. Đây được xem là hướng tiếp cận mới, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và định hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực thủy sản hiện nay.
Bịt “khoảng trống” quản lý tàu cá nhỏ
Thực tiễn cho thấy, Quảng Ninh là một trong những địa phương làm tốt công tác quản lý tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên. Đến nay, 100% tàu cá nhóm này đã được lắp đặt và duy trì hoạt động VMS, dữ liệu được đồng bộ, giám sát thường xuyên, góp phần quan trọng trong phòng, chống khai thác IUU.
Tuy nhiên, nhóm tàu cá có chiều dài từ 12-15m hiện chưa thuộc diện bắt buộc lắp VMS theo quy định. Đây là nhóm tiềm ẩn nhiều nguy cơ vi phạm nếu không có giải pháp quản lý phù hợp. Riêng trên địa bàn Quảng Ninh hiện có khoảng 460 tàu cá thuộc nhóm này, chủ yếu hoạt động ven bờ, vùng lộng, phạm vi di chuyển linh hoạt, gây không ít khó khăn cho công tác theo dõi, kiểm soát bằng các biện pháp quản lý truyền thống.
Việc tiếp cận Dự án VAMFAT vì vậy được đánh giá là bước đi kịp thời, nhằm từng bước mở rộng phạm vi giám sát, khép kín chuỗi quản lý từ tàu cá lớn đến tàu cá nhỏ, hướng tới quản lý nghề cá dựa trên dữ liệu, công nghệ và bằng chứng khoa học.
Theo nội dung được giới thiệu, Dự án VAMFAT tập trung hỗ trợ quản lý hoạt động khai thác của đội tàu nhỏ thông qua hệ thống thiết bị giám sát hành trình kết hợp nhật ký khai thác điện tử. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc theo dõi tàu đi đâu, mà xa hơn là tăng cường minh bạch dữ liệu khai thác, phục vụ truy xuất nguồn gốc, đánh giá cường lực khai thác và quản lý nghề cá bền vững, đáp ứng các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC).
Công nghệ vệ tinh, AI – nền tảng cho quản lý nghề cá hiện đại
Một trong những điểm nhấn của Dự án VAMFAT là việc giới thiệu thiết bị NEMO do Tập đoàn Collecte Localisation Satellites (CLS – Pháp) phát triển, được thiết kế chuyên biệt cho tàu cá quy mô nhỏ. Thiết bị sử dụng năng lượng mặt trời, phù hợp điều kiện vận hành thực tế trên tàu; kết hợp công nghệ vệ tinh và mạng di động để bảo đảm truyền dữ liệu liên tục. Đồng thời có chức năng cảnh báo khi thiết bị bị can thiệp vật lý như tháo dỡ, ngắt nguồn.
Đáng chú ý, thiết bị này cho phép tích hợp nhật ký khai thác điện tử, tạo điều kiện thuận lợi cho ngư dân ghi chép sản lượng, ngư trường, thời gian khai thác, qua đó hỗ trợ truy xuất nguồn gốc thủy sản – một trong những yêu cầu then chốt trong chống khai thác IUU hiện nay.
Bên cạnh phần cứng, dự án còn giới thiệu các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích dữ liệu hành trình tàu cá, nhận diện hành vi khai thác, xác định cường lực khai thác và xây dựng bản đồ rủi ro theo khu vực. Đây là những công cụ quản lý hiện đại, cho phép cơ quan chức năng chuyển từ quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu, nâng cao hiệu quả giám sát trong điều kiện nguồn lực con người còn hạn chế.
Theo ông Phan Thanh Nghị, Phó Giám đốc Sở NN-MT Quảng Ninh, việc tiếp cận các giải pháp công nghệ mới là bước đi phù hợp với yêu cầu thực tiễn của địa phương. “Quảng Ninh có số lượng lớn tàu cá hoạt động ven bờ, trong đó nhóm tàu từ 12m đến dưới 15m chiếm tỷ lệ đáng kể. Nếu không có công cụ quản lý phù hợp, đây sẽ là ‘khoảng trống’ trong công tác chống IUU. Việc nghiên cứu, thí điểm các giải pháp công nghệ như VAMFAT sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời giảm áp lực cho ngư dân và lực lượng chức năng”, ông Nghị nhấn mạnh.
Việc ứng dụng công nghệ vệ tinh, AI trong quản lý tàu cá nhỏ cũng phù hợp với chủ trương của Bộ NN-MT về tăng cường chuyển đổi số, xây dựng hệ thống quản lý thông tin thủy sản tích hợp, kết nối từ Trung ương đến địa phương.
Trong thời gian tới, trên cơ sở các thông tin tiếp nhận, tỉnh Quảng Ninh sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn của Bộ để đánh giá tính khả thi, hiệu quả của dự án. Từ đó xem xét lộ trình triển khai phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng thời, tỉnh cũng đang nghiên cứu xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ, trong đó có nội dung hỗ trợ lắp đặt và duy trì thiết bị giám sát hành trình cho nhóm tàu cá từ 12m đến dưới 15m.
Trong công tác quản lý tàu cá, Quảng Ninh đang cho thấy cách tiếp cận chủ động, bài bản và có tầm nhìn dài hạn. Đây không chỉ là lời giải cho bài toán chống khai thác IUU trước mắt, mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng một nền nghề cá hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững trong tương lai.
Nguyễn Thành (Nông Nghiệp Việt Nam)
