Nhiều vùng nuôi tôm ở Quảng Ninh nay đã trở thành những “cánh đồng tỷ phú” nhờ mạnh dạn ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất giúp kiểm soát tốt dịch bệnh, nâng cao năng suất, tạo bước đột phá về giá trị kinh tế. Đằng sau những vụ tôm thắng lớn là câu chuyện về sự thay đổi tư duy sản xuất, khát vọng làm giàu và hành trình xây dựng ngành tôm hiện đại, bền vững của người dân ven biển Quảng Ninh.
Bài 1: Khi công nghệ đánh thức vùng nuôi tôm
Từ một nghề sản xuất nhiều rủi ro, phụ thuộc vào thời tiết và kinh nghiệm truyền thống, nuôi tôm ở nhiều địa phương ven biển, nhất là khu vực huyện Tiên Yên (cũ) đang có bước chuyển mạnh mẽ nhờ ứng dụng khoa học công nghệ và thay đổi tư duy sản xuất. Nhiều vùng nuôi trước đây cho hiệu quả chưa cao nay đã trở thành những khu nuôi thâm canh hiện đại, mang lại nguồn thu hàng tỷ đồng mỗi năm. Không chỉ giúp người dân ven biển nâng cao thu nhập, con tôm đang từng bước trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp và xây dựng những vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn của địa phương.
Từ đầm nuôi truyền thống đến vùng sản xuất hiện đại
Theo Đề án phát triển sản xuất nông nghiệp “2 con, 1 cây” được huyện Tiên Yên (cũ) triển khai trước đây, con tôm được xác định là một trong những đối tượng sản xuất chủ lực, có vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp địa phương. Tuy nhiên, trong nhiều năm, nghề nuôi tôm chủ yếu được thực hiện theo phương thức quảng canh hoặc bán thâm canh, phụ thuộc vào thời tiết, nguồn nước tự nhiên và kinh nghiệm của người nuôi.
Biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, dịch bệnh phát sinh cùng yêu cầu ngày càng cao của thị trường đã khiến nghề nuôi tôm truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế. Không ít hộ dân từng đối mặt với cảnh mất mùa, thiệt hại do dịch bệnh hoặc giá cả bấp bênh. Trước thực tế đó, ngành nông nghiệp cùng các địa phương đã từng bước định hướng người dân chuyển đổi sang các mô hình nuôi tôm thâm canh, ứng dụng công nghệ cao nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh.
Theo ghi nhận tại xã Hải Lạng, sau sắp xếp đơn vị hành chính, diện tích xã 131,02 km2 có không gian phát triển rộng lớn với nhiều tiềm năng, lợi thế về phát triển kinh tế thủy sản. Địa phương có hệ thống đầm bãi triều trên, diện tích rừng ngập mặn rất thuận lợi cho phát triển nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm nước lợ theo hướng công nghệ cao.
Trong những năm qua, nuôi trồng thủy sản luôn được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của tỉnh, các sở, ngành chuyên môn cùng sự chủ động của cấp ủy, chính quyền địa phương, ngành thủy sản của xã tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định, từng bước chuyển dịch theo hướng hiện đại, bền vững và thích ứng với yêu cầu phát triển mới.
Hiện, xã Hải Lạng có trên 1.500 ha diện nuôi trồng thủy sản, với trên 400 hộ nuôi. Trong đó, nhiều hộ dân đã mạnh dạn đầu tư cải tạo ao đầm, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực nuôi tôm thẻ chân trắng công nghệ cao. Các vùng nuôi trọng điểm tập trung tại khu vực: Đầm Cái Đản, Đầm Hà Dong, thôn Thượng… Đặc biệt, những năm gần đây, cùng với sự hỗ trợ của các cấp, ngành, nhiều hộ dân đã mạnh dạn đầu tư cải tạo ao đầm, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất.
Từ những ao vuông nuôi tôm truyền thống, người nuôi đã chuyển sang hệ thống ao tròn lót bạt, áp dụng máy sục khí oxy, hệ thống xử lý nước tuần hoàn, nhà màng và các công nghệ giám sát môi trường hiện đại. Sự thay đổi này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao khả năng kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ môi trường và gia tăng hiệu quả kinh tế.
Thực tế mô hình nuôi tôm của anh Lý Văn Thành, thôn Hà Thụ, xã Hải Lạng, đã cho thấy hiệu quả rõ nét trong quá trình chuyển đổi tư duy sản xuất. Bắt đầu gắn bó với nghề nuôi tôm từ năm 2005, thời điểm đó gia đình anh Thành nuôi quảng canh trên diện tích khoảng 10ha. Mặc dù diện tích lớn nhưng hiệu quả sản xuất không cao do phụ thuộc nhiều vào tự nhiên, thời gian nuôi kéo dài, sản lượng không ổn định.
Anh Lý Văn Thành chia sẻ: Nuôi tôm theo hình thức quảng canh, gần như mọi yếu tố đều phụ thuộc vào thời tiết và môi trường tự nhiên. Một năm chỉ nuôi được ít vụ, năng suất thấp, thu nhập bình quân khoảng 200 triệu đồng/năm. Có những năm thời tiết bất lợi hoặc dịch bệnh xảy ra thì gần như không có lãi.
Nhận thấy phương thức nuôi cũ không còn phù hợp, từ năm 2016, khi địa phương đẩy mạnh phát triển nuôi tôm theo hướng công nghệ cao, gia đình anh Thành bắt đầu chuyển đổi sang mô hình nuôi tôm thâm canh 2 giai đoạn. Thay vì duy trì diện tích lớn như trước, anh tập trung đầu tư chiều sâu, xây dựng hệ thống ao nuôi hiện đại, lắp đặt hệ thống cấp thoát nước riêng biệt, nhà màng, ao xử lý nước, máy tạo oxy và các thiết bị phục vụ quản lý môi trường nuôi.
Đến nay, trên diện tích hơn 4ha, gia đình anh Thành đang đầu tư phát triển 14 ao nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh. Từ khi chuyển từ nuôi quảng canh sang thâm canh 2 giai đoạn, mặc dù vốn đầu tư ban đầu lớn hơn, nhưng môi trường nuôi được kiểm soát tốt, giảm đáng kể rủi ro dịch bệnh. Tôm sinh trưởng nhanh hơn, tỷ lệ sống cao hơn, có thể chủ động điều phối vụ nuôi trong năm. Hiện nay, thu nhập bình quân từ nuôi tôm của anh Thành đã đạt khoảng 2 tỷ đồng/năm, cao gấp nhiều lần so với trước đây.
Anh Thành cho biết thêm: Việc chuyển từ nuôi quảng canh sang nuôi tôm thâm canh 2 giai đoạn đã mang lại hiệu quả rất rõ nét. Trước đây, diện tích nuôi lớn nhưng năng suất thấp, phụ thuộc nhiều vào thời tiết, môi trường nên rủi ro cao. Hiện nay, nhờ đầu tư hệ thống ao nuôi bài bản, hiệu quả kinh tế vì thế tăng lên đáng kể. Riêng vụ tôm đầu năm 2026, đúng thời điểm giá tôm thương phẩm dao động từ 240.000-260.000 đồng/kg, gia đình đạt doanh thu 3,5 tỷ đồng.
Đây là kết quả mà trước đây khi nuôi quảng canh chúng tôi rất khó đạt được. Thời gian tới, tôi sẽ tiếp tục đầu tư hoàn thiện hệ thống ao nuôi, tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý môi trường, sử dụng chế phẩm sinh học và nâng cao chất lượng sản phẩm để phát triển bền vững, nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích sản xuất.
Không chỉ gia đình anh Thành, nhiều hộ nuôi tôm tại Hải Lạng cũng đang từng bước chuyển đổi theo hướng hiện đại. Nhờ đó, nhiều hộ dân đã có thu nhập hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng mỗi năm, từng bước vươn lên làm giàu ngay trên chính vùng đất quê hương. Hiện trên địa bàn xã Hải Lạng có 3 doanh nghiệp nuôi tôm thương phẩm, 1 doanh nghiệp sản xuất giống thủy sản cùng khoảng 200 hộ nuôi tôm thâm canh.
Các hộ dân đã đầu tư nhà lưới, nhà kính, hệ thống oxy đáy, hệ thống xử lý nước tuần hoàn, hệ thống theo dõi tự động các chỉ số môi trường và sử dụng chế phẩm sinh học trong quá trình nuôi. Đặc biệt, việc chuyển đổi từ ao nuôi diện tích lớn, đáy âm sang các ao nuôi diện tích nhỏ khoảng 500m²/ao, đáy dương đã giúp việc xử lý môi trường, quản lý dịch bệnh và chăm sóc ao nuôi hiệu quả hơn. Hiện toàn xã có khoảng 60 cơ sở nuôi tôm ứng dụng công nghệ cao với gần 300 ao nuôi, tổng diện tích khoảng 20ha.
ự phát triển của nghề nuôi tôm cũng đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế địa phương. Trong 5 tháng đầu năm 2026, giá trị ngành thủy sản của xã Hải Lạng đạt khoảng 256,3 tỷ đồng, tăng 6,7% so với cùng kỳ 2025. Sản lượng nuôi trồng thủy sản đạt 2.580 tấn, trong đó sản lượng tôm đạt 1.970 tấn, bằng 44,2% kế hoạch năm.
Ông Lục Văn Long, Chủ tịch UBND xã Hải Lạng cho biết: “Hải Lạng có nhiều lợi thế về diện tích đầm bãi triều, rừng ngập mặn và điều kiện tự nhiên phù hợp để phát triển nuôi trồng thủy sản. Thời gian qua, địa phương luôn xác định nuôi tôm là ngành kinh tế quan trọng, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để thu hút doanh nghiệp, người dân đầu tư, nhân rộng các mô hình nuôi tôm công nghệ cao, từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất giống, nuôi thương phẩm đến tiêu thụ sản phẩm. Qua đó, thúc đẩy việc nuôi tôm phát triển mạnh mẽ, trở thành động lực phát triển kinh tế lâu dài của địa phương.
Người nuôi tôm trở thành “nông dân công nghệ”
Những năm trước đây, đối với nhiều hộ nuôi tôm ở Quảng Ninh, mỗi vụ nuôi gần như là một cuộc “đánh cược” với thời tiết và dịch bệnh. Chỉ cần môi trường nước thay đổi hoặc xuất hiện dịch bệnh, người nuôi có thể mất trắng sau nhiều tháng đầu tư. Thế nhưng, sự xuất hiện của các mô hình nuôi tôm công nghệ cao đã làm thay đổi hoàn toàn cách thức sản xuất cũng như hiệu quả kinh tế của nghề nuôi tôm.
Tại nhiều địa phương như: Hải Lạng, Đầm Hà, Hà An hay Hải Ninh…, ngày càng nhiều hộ dân mạnh dạn đầu tư hệ thống nuôi thâm canh, siêu thâm canh ứng dụng công nghệ tuần hoàn nước, nhà màng, công nghệ vi sinh và hệ thống giám sát môi trường tự động. Nhờ kiểm soát tốt các yếu tố môi trường, tỷ lệ sống của tôm tăng cao, thời gian nuôi được rút ngắn, năng suất nhiều khu nuôi đạt từ 25-30 tấn/ha/vụ, cao gấp nhiều lần so với phương thức nuôi truyền thống trước đây.
iều dễ nhận thấy nhất chính là giá trị kinh tế mà công nghệ mang lại. Nếu như trước đây nhiều hộ dân chỉ kỳ vọng đủ trang trải chi phí sản xuất thì nay không ít hộ đã đạt doanh thu hàng tỷ đồng mỗi năm từ nghề nuôi tôm. Nhiều vùng nuôi ven biển từng sản xuất manh mún đang dần hình thành các khu nuôi tập trung quy mô lớn, tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương và trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế nông nghiệp.
Quan trọng hơn, cùng với quá trình chuyển đổi công nghệ, một lớp nông dân mới cũng đang hình thành. Họ không chỉ biết nuôi tôm mà còn biết quản trị sản xuất, theo dõi dữ liệu môi trường trên điện thoại thông minh, sử dụng phần mềm giám sát ao nuôi, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và từng bước tiếp cận chuyển đổi số. Từ tư duy sản xuất dựa vào kinh nghiệm là chủ yếu, người nuôi tôm ngày nay đang chuyển sang sản xuất dựa trên dữ liệu, công nghệ và các tiêu chuẩn thị trường.
Sự thay đổi đó không chỉ được đo bằng những con số về năng suất hay doanh thu, mà còn hiện hữu trong diện mạo mới của nhiều vùng quê ven biển Quảng Ninh. Những ao đầm nuôi truyền thống đang dần được thay thế bằng các khu nuôi thâm canh, công nghệ cao; nhiều hộ dân từng đối mặt với rủi ro dịch bệnh, phụ thuộc vào thời tiết nay đã có nguồn thu ổn định, từng bước vươn lên làm giàu từ nghề nuôi tôm.
Hiệu quả từ quá trình chuyển đổi đang góp phần thúc đẩy tăng trưởng của toàn ngành thủy sản. Hiện diện tích nuôi tôm của tỉnh đạt trên 7.000ha, trở thành một trong những đối tượng nuôi có giá trị kinh tế cao và đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu sản xuất thủy sản. Kết thúc vụ tôm đông xuân, sản lượng tôm nuôi toàn tỉnh đạt khoảng 10.000 tấn. Các địa phương hiện đang bước vào vụ nuôi hè – vụ nuôi chính trong năm với mục tiêu sản lượng từ 12.000-15.000 tấn.
Từ những vùng nuôi phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, nghề nuôi tôm ở Quảng Ninh đang từng bước chuyển sang sản xuất quy mô lớn, ứng dụng công nghệ và hướng tới phát triển bền vững. Không chỉ mở ra cơ hội làm giàu cho người dân ven biển, con tôm còn ngày càng khẳng định vị thế là ngành hàng chủ lực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Quảng Ninh trở thành trung tâm thủy sản của miền Bắc.
Minh Đức ( Báo Quảng Ninh)
