Sáng kiến ứng dụng động cơ không chổi than kết hợp điện mặt trời tại HTX Ninh Phú giúp người nuôi tôm giảm 50% chi phí điện, hạ giá thành sản xuất.
Lời giải cho bài toán giá thành
Trên những ao tôm trải dài tại phường Hòa Thắng (tỉnh Khánh Hòa), một cuộc cách mạng về năng lượng đang âm thầm diễn ra từ những linh kiện tưởng chừng như bỏ đi. Tại Hợp tác xã (HTX) Nuôi trồng thủy sản Ninh Phú, ông Lê Minh Chính, Giám đốc HTX, người đã gắn bó với nghề nuôi tôm gần 40 năm qua đang thực hiện một mô hình canh tác đầy sáng tạo. Ông đã hiện thực hóa giấc mơ về những ao tôm “không tốn tiền điện lưới” vào ban ngày bằng một hệ thống máy móc tự chế, mở ra hướng đi mới cho ngành thủy sản trong bối cảnh mọi chi phí đầu vào từ thức ăn đến con giống đều đang leo thang.
Thực tế hiện nay, ngành nuôi tôm đang đối mặt với thử thách rất lớn khi giá cả vật tư, thức ăn và thuốc men liên tục biến động theo chiều hướng tăng. Điều này đẩy áp lực trực tiếp lên vai người nuôi, khiến biên độ lợi nhuận ngày càng thu hẹp. Tuy nhiên, tại HTX Ninh Phú, nhờ giải pháp tiết kiệm điện năng triệt để kết hợp với quy trình quản lý ao nuôi khoa học, ông Lê Minh Chính đã tạo ra một ưu thế lớn về giá thành sản xuất.
Trong khi hiện nhiều vùng nuôi đang chật vật vì chi phí đầu vào quá cao, giá thành nuôi tôm của ông Chính hiện chỉ nằm ở mức từ 55.000 – 60.000 đồng cho mỗi ký tôm kích cỡ 100 con. Ngay cả khi theo đuổi những đơn hàng tôm size lớn khoảng 30 con một ký, mức giá thành sản xuất cũng chỉ dừng lại ở con số 80.000 đồng. Đây được xem là mức chi phí thấp giúp người nuôi có thể đứng vững trước những đợt biến động của thị trường.
Để đạt được kết quả này, Giám đốc Lê Minh Chính không chọn cách mua sắm các thiết bị đắt tiền có sẵn. Thay vào đó, ông dành thời gian mày mò, tự nghiên cứu và thu mua các linh kiện từ máy móc cũ, các bãi phế liệu cơ khí để cải tiến thành hệ thống động cơ không chổi than. Điểm độc đáo của hệ thống này chính là khả năng vận hành bền bỉ nhưng tiêu thụ năng lượng cực thấp. Qua đo đạc thực tế, mỗi động cơ do ông sáng chế chỉ tiêu thụ từ 1,2-1,6 ký điện mỗi giờ (kWh). Con số này thấp hơn rất nhiều so với các dòng động cơ xoay chiều truyền thống thường dùng trong nuôi tôm. Ông đã kết hợp các khối động cơ này với bộ điều tốc thông minh do chính mình thiết kế để tạo ra một hệ thống vận hành bám tải hoàn hảo.
Hệ thống hoạt động dựa trên nguồn năng lượng từ dàn 52 tấm pin mặt trời được lắp đặt tại khu vực sản xuất. Vào khung giờ nắng tốt từ 9 giờ sáng đến 2 giờ chiều, nguồn điện mặt trời tạo ra công suất dồi dào, dao động từ 15 – 16 ký điện. Bộ điều tốc do ông nghiên cứu sẽ đóng vai trò điều phối, ưu tiên lấy điện từ nắng để chạy máy và chỉ tự động hút thêm điện lưới vào khi trời chuyển mây hoặc nắng yếu. Nhờ sự sáng tạo này, mỗi ao nuôi diện tích 2.000 m2 đã cắt giảm được 50% tiền điện mỗi tháng, từ 20 triệu đồng xuống chỉ còn khoảng 10 triệu đồng.
Hiệu quả quy trình nuôi 3 giai đoạn
Sáng kiến tận dụng phế liệu của ông Chính không chỉ giải quyết bài toán kinh tế mà còn đi đôi với việc vận hành quy trình nuôi tôm 3 giai đoạn chặt chẽ trên ao lót bạt. Giai đoạn đầu tiên bắt đầu bằng việc ươm giống trong các bể nhỏ để chăm sóc đặc biệt. Việc nuôi trong không gian hẹp giúp công nhân dễ dàng kiểm soát môi trường nước, độ mặn và khoáng chất, tạo ra những con tôm giống có sức khỏe tốt trước khi đưa ra ao lớn. Ở bước này, tỉ lệ sống của tôm luôn được đảm bảo ở mức trên 95%, tạo tiền đề thuận lợi cho cả vụ nuôi. Tôm giống khỏe mạnh là yếu tố tiên quyết để hạ giá thành cho các giai đoạn sau.
Tiếp đến là giai đoạn thứ hai, tôm được chuyển ra các ao nuôi tăng trưởng có diện tích rộng hơn. Đây là thời điểm mà hệ thống dàn quạt oxy tự chế phát huy tối đa công năng. Do mật độ tôm bắt đầu dày, nhu cầu oxy trong nước tăng cao buộc các máy kéo phải hoạt động liên tục suốt ngày đêm. Nhờ nguồn điện mặt trời tạo ra năng lượng lớn vào ban ngày, ông Chính có thể cho vận hành dàn quạt ở công suất tối đa mà không phải lo về chi phí. Điều này giúp tôm luôn khỏe mạnh, hấp thụ thức ăn tốt và giảm thiểu rủi ro bệnh tật do thiếu khí oxy, từ đó rút ngắn thời gian nuôi và tiết kiệm thức ăn.
Giai đoạn cuối cùng là nuôi thương phẩm để tôm đạt kích cỡ lớn nhất. Lúc này môi trường ao nuôi cần phải được làm sạch liên tục thông qua hệ thống xi phông tự động hút chất thải, vỏ tôm, tảo chết và thay nước tạo môi trường sạch sẽ. Quy trình vận hành bài bản này không chỉ giúp tôm lột xác nhanh, phát triển khỏe mạnh mà còn tối ưu hóa chi phí điện năng cho trang trại. Kết quả là tôm về kích cỡ 30 con một ký rất nhanh, với tỷ lệ thành công chung của toàn bộ quy trình đạt tới 70-80%. Tỷ lệ này cao hơn hẳn so với mặt bằng chung, giúp đơn vị bù đắp lại những chi phí vật tư tăng cao.
Bên cạnh lợi ích kinh tế, vấn đề an toàn lao động tại HTX Ninh Phú cũng được đảm bảo hơn hẳn. Do hệ thống động cơ mà ông Chính chế tạo sử dụng điện một chiều điện áp thấp nên nguy cơ về tai nạn điện giật trong môi trường nước mặn đã hoàn toàn được loại bỏ.
Anh Nguyễn Tất, một công làm việc tại đây cho biết, sự thay đổi này mang lại tâm lý thoải mái cho người lao động. Trước đây, mỗi khi phải lội ao sửa quạt hay kiểm tra tôm vào lúc máy đang chạy, anh em luôn lo ngại rò rỉ điện có thể dẫn đến tai nạn chết người. Giờ đây, với dòng điện một chiều an toàn, nếu chẳng may chạm phải thì cảm giác cũng chỉ tê nhẹ, không gây nguy hiểm đến tính mạng.
Hiệu quả từ năng lượng xanh và quy trình nuôi khoa học đã giúp HTX có nguồn tài chính tốt để chi trả lương thưởng cho nhân viên. Hiện nay, thu nhập của mỗi công nhân tại đây đạt mức 10 triệu đồng/tháng. Ngoài mức lương cứng, chính sách thưởng dựa trên lợi nhuận sau mỗi vụ tôm chính là động lực lớn để mọi người gắn bó với nghề.
Mô hình của ông Lê Minh Chính, Giám đốc HTX Nuôi trồng thủy sản Ninh Phú là minh chứng cho trí tuệ và tinh thần vượt khó của người nông dân Khánh Hòa. Việc tận dụng linh kiện cũ để nghiên cứu ra giải pháp thiết thực đã giúp HTX Ninh Phú đứng vững trước những khó khăn về chi phí sản xuất hiện nay. Đây là hướng đi thực tế, góp phần xây dựng nghề nuôi tôm hiệu quả, an toàn và bền vững cho người dân tại địa phương.
Kim Sơ – Phương Chi (Nông Nghiệp Việt Nam)
