Trong nuôi tôm thâm canh và siêu thâm canh, môi trường là yếu tố quyết định thành bại của vụ nuôi. Trong đó, pH và độ kiềm đóng vai trò then chốt vì ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tốc độ tăng trưởng, khả năng lột xác và hệ vi sinh trong ao. Tuy nhiên, vào mùa mưa đặc biệt là những cơn mưa trái mùa, mưa dầm kéo dài pH và kiềm thường biến động mạnh, gây ra hàng loạt rủi ro mà nếu người nuôi không kiểm soát tốt, thiệt hại có thể xảy ra chỉ trong vài giờ.
Bài viết dưới đây sẽ phân tích rõ cơ chế pH – kiềm thay đổi khi trời mưa, những nguy cơ tiềm ẩn đối với tôm, và các biện pháp ứng phó chuyên sâu giúp người nuôi chủ động bảo vệ đàn tôm của mình.
Nước mưa là tác nhân gây nguy hiểm cho ao nuôi
Nước mưa thường có tính axit và hoàn toàn không có khoáng, lượng mưa càng lớn sẽ dẫn đến sự thay đổi nhanh chóng của pH và độ kiềm.
Nước mưa thường có pH thấp từ 5.0–6.0 do chứa ion H⁺ và chịu tác động từ môi trường (bụi, khí SO₂, NO₂), nước mưa khi hòa vào ao sẽ kéo pH toàn hệ thống xuống nhanh chóng.
Nước mưa rất nghèo khoáng không mang theo bicarbonate, carbonate – những thành phần giúp tạo kiềm tự nhiên cho nước ao. Vì vậy, càng mưa nhiều, độ kiềm càng bị cuốn trôi, làm hệ đệm bị suy yếu.
Khi bờ ao không được che chắn tốt, mưa lớn chảy tràn vào ao kéo theo phèn, đất, cặn hữu cơ xuống ao, tạo phản ứng sinh H⁺ khiến pH giảm sâu hơn. Cùng với đó, khi mưa liên tục, tảo gần như không quang hợp, CO₂ không được hấp thu dẫn đến tích tụ nhiều trong nước → pH càng giảm sâu.
pH biến động ra sao khi trời mưa?
pH giảm nhanh ngay lúc mưa
• Trong 1–2 giờ đầu mưa lớn, pH có thể giảm 0,5–1,5 đơn vị.
• Với những ao yếu khoáng, pH có thể tụt từ 8 xuống 6,5 — mức nguy hiểm cho tôm.
pH dao động mạnh sáng – chiều
• Ban ngày: trời âm u → tảo quang hợp kém → pH tăng không đáng kể.
• Ban đêm: tảo hô hấp mạnh → tạo CO₂ dư thừa → pH giảm sâu hơn.
• pH dao động ngày – đêm > 0,5 đơn vị là dấu hiệu ao mất ổn định.
pH tầng mặt và tầng đáy chênh lệch
• Mặt ao tiếp xúc với nước mưa → pH thấp.
• Đáy ao nhiều hữu cơ phân hủy → CO₂ tăng → pH càng thấp hơn.
• Tôm bơi lên tầng mặt hoặc tụ góc là dấu hiệu môi trường bị phân tầng.
Kiềm thay đổi thế nào khi mưa?
Độ kiềm lá chắn giúp nước ao ổn định pH. Tuy nhiên trong mùa mưa, kiềm biến động theo 2 cơ chế chính:
Mưa làm loãng kiềm
• Nước mưa nghèo khoáng, hòa vào ao khiến hàm lượng bicarbonate (HCO₃⁻) và carbonate (CO₃²⁻) giảm mạnh.
• Một trận mưa lớn có thể làm kiềm mất 10–30 mg/l.
Hoạt động vi sinh và phân hủy tăng mạnh
Trong mưa, chất hữu cơ phân hủy nhanh, vi khuẩn tiêu thụ kiềm để chuyển hóa → kiềm càng giảm mạnh.
pH và kiềm giảm gây nguy hiểm gì cho tôm?
Tôm yếu, bơi lờ đờ
Nếu pH giảm đột ngột >1 đơn vị, tôm dễ bị:
• Sốc
• Giảm bắt mồi
• Nổi đầu
• Khó lột xác
Hệ miễn dịch suy giảm – dễ bùng phát bệnh
Môi trường mất cân bằng khiến tôm dễ mắc:
• Bệnh phân trắng
• EHP
• Đóng rong – đóng nhớt
• Viêm ruột
• Đốm trắng
Gia tăng khí độc
Kiềm giảm → khả năng đệm kém → NH₃ và H₂S tăng mạnh, gây độc cho mang tôm.
Tôm chậm lớn, mềm vỏ, FCR tăng
Khoáng bị mất làm tôm không tổng hợp đủ canxi, magie → dễ mềm vỏ, cong thân, gãy râu.
Biện pháp kiểm soát pH – kiềm trong mùa mưa
Trước khi mưa
• Chủ động nâng kiềm ao lên 120–150 mg/l bằng Dolomite hoặc CaCO₃.
• Giữ mực nước ao từ 1,4–1,8 m để hạn chế biến động.
• Che bạt, làm mương thoát nước quanh bờ tránh nước tràn.
• Siết giảm lượng thức ăn trước 1–2 giờ khi có dấu hiệu mưa lớn.
Trong khi mưa
• Tăng quạt nước để tránh phân tầng.
• Nếu mưa lớn kéo dài, mở xả mặt để đuổi lớp nước có pH thấp.
• Không dùng vôi nóng trực tiếp vào ao — dễ làm tôm sốc.
Sau mưa
Ổn định pH
• Tạt Nano Khoáng liều 1L/1000m3.
• Không rải vôi xuống quạt, tránh tôm sốc.
Tăng kiềm nhanh
• Dùng NaHCO₃ nếu kiềm xuống dưới 80 mg/l.
• Dùng Dolomite để giữ kiềm bền trong 3–5 ngày.
Ổn định vi sinh
Sau mưa là thời điểm vi khuẩn gây bệnh bùng phát mạnh, cần:
• Bổ sung Nan Bacillus để phân hủy hữu cơ, giảm khí độc.
• Bổ sung Nan Rhodobacter (Rhodo) để cải tạo đáy, ổn định màu nước.
Tăng đề kháng cho tôm
• Trộn Nano vitamin, Nano khoáng, đạm Nan Protein vào thức ăn.
• Giảm 20–30% lượng thức ăn trong 1–2 ngày sau mưa.
Khuyến cáo đặc biệt dành cho người nuôi tôm
1. Đo pH ít nhất 2 lần/ngày: Đặc biệt lúc 6h sáng và 15h chiều.
2. Kiểm tra kiềm 2–3 lần/tuần trong mùa mưa
3. Ghi nhật ký nước để dự đoán biến động
4. Chuẩn bị sẵn Nano khoáng, Dolomite, men vi sinh trong trại
Biến động pH và kiềm trong mùa mưa luôn là thách thức lớn đối với người nuôi tôm. Tuy nhiên, khi hiểu rõ cơ chế thay đổi và áp dụng đúng các biện pháp kiểm soát, người nuôi hoàn toàn có thể chủ động ổn định ao, hạn chế rủi ro và bảo vệ hiệu quả đàn tôm. Tối ưu môi trường nước không chỉ giúp tôm khỏe mạnh, tăng trưởng nhanh mà còn đảm bảo năng suất và lợi nhuận ở cuối vụ.
Minh – Nano Vietnam Technology
