Ngành nông nghiệp Quảng Ngãi xác định giảm số lượng tàu cá, chuyển đổi nghề và hiện đại hóa đội tàu là giải pháp để khai thác thủy sản hiệu quả, bảo vệ nguồn lợi.
Giảm tàu cá, hỗ trợ chuyển đổi nghề theo định hướng chung
Quảng Ngãi hiện có 4.846 tàu cá đã được đăng ký, trong đó gần 3.000 tàu có chiều dài trên 15m, đủ điều kiện tham gia khai thác xa bờ. Năm 2025, sản lượng khai thác thủy sản toàn tỉnh đạt khoảng 282,85 nghìn tấn, tiếp tục khẳng định vai trò của ngành khai thác hải sản trong phát triển kinh tế địa phương, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho ngư dân ven biển.
Những năm gần đây, nghề cá Quảng Ngãi đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức lớn. Nguồn lợi thủy sản có dấu hiệu suy giảm, cường lực khai thác ngày càng cao trong khi chi phí nhiên liệu, nhân công, sửa chữa tàu thuyền liên tục tăng. Nhiều tàu cá, nhất là tàu công suất nhỏ, tàu đã hoạt động lâu năm, hiệu quả khai thác thấp, thậm chí thua lỗ kéo dài. Trước thực tế đó, không ít ngư dân buộc phải dừng khai thác hoặc tìm hướng chuyển đổi nghề để ổn định sinh kế.
Tỉnh Quảng Ngãi đang triển khai nhiều giải pháp nhằm giảm số lượng tàu cá có nguy cơ cao vi phạm khai thác IUU, nhất là các tàu không đủ điều kiện hoạt động, tàu đã xuống cấp hoặc không còn nhu cầu khai thác. Nghị quyết số 39 của Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Ngãi mới ban hành đã cụ thể hóa chủ trương này bằng chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản (tháo dỡ) tàu cá.
Theo nghị quyết, tỉnh bố trí hơn 20 tỷ đồng từ ngân sách để hỗ trợ các chủ tàu cá giải bản và chuyển đổi sinh kế. Mỗi tàu cá giải bản được hỗ trợ một lần bằng 40% giá trị tàu theo chứng thư thẩm định giá tại thời điểm thẩm định, với mức hỗ trợ từ 50 đến 300 triệu đồng. Ngoài ra, mỗi chủ tàu còn được hỗ trợ 5 triệu đồng để tham gia học nghề sau khi giải bản tàu cá.
Chính sách này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để ngư dân mạnh dạn tháo dỡ những tàu cá không còn đảm bảo an toàn, hoạt động kém hiệu quả, qua đó giảm số lượng tàu cá, hạn chế nguy cơ vi phạm khai thác IUU và góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản.
Tàu cá QNg 92821TS công suất 612CV của ông Lê Văn Phòng, thôn Phổ Trung, xã An Phú là một trong những trường hợp sớm tiếp cận chính sách. Con tàu được đóng cách đây gần 20 năm, nhiều hạng mục đã xuống cấp, đặc biệt là phần vỏ thân, không còn đảm bảo an toàn khi vươn khơi. Trong khi đó, chi phí sửa chữa lớn nhưng hiệu quả khai thác không tương xứng.
“Những năm gần đây, nghề khai thác thủy sản gặp nhiều khó khăn do nguồn lợi suy giảm, chi phí vận hành cao. Việc tỉnh ban hành chính sách hỗ trợ giải bản tàu cá kịp thời đã tạo thêm động lực để tôi và những ngư dân chung cảnh ngộ quyết định dừng khai thác và chuyển đổi nghề, ổn định cuộc sống”, ông Phòng chia sẻ.
Xã An Phú hiện có khoảng 1.300 tàu cá các loại và là địa phương có số tàu cá không đủ điều kiện, nguy cơ cao vi phạm IUU nhiều nhất tỉnh với 46 tàu. Ông Phan Thành Sơn, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã An Phú cho biết, qua rà soát hiện có 23 tàu đang neo đậu tại địa phương, số còn lại neo đậu ngoài tỉnh, gây khó khăn cho công tác quản lý.
Trước thực trạng này, địa phương đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách hỗ trợ của tỉnh đến từng chủ tàu; đồng thời hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi để người dân hoàn thiện hồ sơ giải bản, chuyển đổi nghề, nhất là đối với các tàu cá không còn đủ điều kiện hoạt động.
Tái cơ cấu đội tàu, hướng đến khai thác bền vững
Cùng với việc giảm số lượng tàu cá, Quảng Ngãi cũng chú trọng tái cơ cấu đội tàu theo hướng hiện đại, hiệu quả và thân thiện với môi trường. Nhiều ngư dân đã mạnh dạn nâng cấp, cải hoán tàu công suất lớn, chuyển đổi sang các nghề khai thác ít tác động đến hệ sinh thái, giảm tiêu hao nhiên liệu và phù hợp với khuyến cáo của ngành chuyên môn.
Ngư dân Lê Tấn Đạt, thôn Tây An Vĩnh, đặc khu Lý Sơn, chủ tàu QNg 66421 cho biết, trước đây tàu của ông làm nghề lưới rút chì (lưới kéo đáy), nghề có nguy cơ tác động tiêu cực đến môi trường và nguồn lợi thủy sản.
“Năm 2020, được chính quyền địa phương vận động, tôi đã vay 60 triệu đồng từ ngân hàng để chuyển đổi sang nghề câu mực. Sau chuyển đổi, chi phí đầu tư giảm, hiệu quả kinh tế cao hơn, đồng thời hạn chế tác động đến môi trường, phù hợp với định hướng phát triển nghề cá bền vững”, ông Đạt nói.
Theo ông Nguyễn Đức Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi, giảm số lượng tàu cá, giảm cường lực khai thác, tăng nuôi trồng thủy sản và hiện đại hóa đội tàu là giải pháp căn cơ để hướng đến khai thác thủy sản hiệu quả, bền vững. Tuy nhiên, hiện nay đời sống của một bộ phận ngư dân còn khó khăn, hạn chế khả năng tiếp cận vốn và cơ hội chuyển đổi nghề sang các lĩnh vực khác như nuôi trồng thủy sản, kinh doanh hay du lịch.
Do đó, ngành chức năng cần tiếp tục đánh giá nhu cầu chuyển đổi nghề của cộng đồng ngư dân, nhất là các nhóm nghề có tác động lớn đến hệ sinh thái; từ đó đề xuất tiêu chí và mô hình chuyển đổi phù hợp với thực tế từng địa phương. Đồng thời, đẩy mạnh đào tạo nghề, hỗ trợ lãi suất vay vốn để tạo điều kiện cho ngư dân chuyển đổi sinh kế.
“Bên cạnh hỗ trợ chuyển đổi nghề, việc đầu tư phát triển đội tàu hiện đại, đào tạo lao động biển có tay nghề, biết ứng dụng khoa học – công nghệ vào khai thác và bảo quản thủy sản cũng cần được quan tâm đúng mức. Đây là nền tảng quan trọng để nghề cá Quảng Ngãi phát triển bền vững, hài hòa giữa mục tiêu kinh tế và bảo vệ nguồn lợi thủy sản”, ông Bình nhấn mạnh.
Lê Khánh (Nông Nghiệp Việt Nam)
