Cá chết trắng hồ, tôm nổi đỏ mặt đầm. Nắng nóng cực đoan đang ảnh hưởng nghiêm trọng tới các hộ nuôi thủy sản.
Cá nổi trắng hồ, tôm đỏ mặt đầm
Những ngày cuối tháng 5, anh Dương Cao Đại (sinh năm 1976, thôn Xuân Bái, xã Thái Hòa, tỉnh Phú Thọ) ra ao thăm cá như thường ngày nhưng rồi anh chết lặng. Mặt nước 5.000m² anh thầu 10 năm nay, chỗ nào cũng thấy cá nằm ngửa bụng. Trắm, trôi, gáy chết la liệt. Lác đác vài con chết thì có nhưng cá nổi trắng hồ như thế này là lần đầu tiên. Anh nói: “Cảm giác đầu tiên là hoảng, rồi xót, sau đó mới nghĩ đến chuyện khắc phục”.
Nguyên nhân không khó đoán. Trận mưa lớn trước đó kéo cỏ, phù du từ triền đồi qua cống rồi xuống hồ. Cá ăn no căng bụng. Ngay sau đó, đợt nắng nóng thiêu đốt những ngày gần đây khiến cá bị sốc nhiệt, cá chết hàng loạt. “Hôm trước có 32 độ, hôm sau vù lên 39 – 40 độ. Cá thì phơi bụng, nhà tôi nuôi cả lợn, lợn cũng bỏ ăn vì nắng nóng”, anh Đại ngao ngán.
Cách đó không xa, đầm tôm và cá ở thôn Sông Lô, xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ của gia đình chị Nguyễn Thị Quỳnh Hoa (sinh năm 1977) cũng đang đối mặt với cảnh tương tự. Những hôm nắng đỉnh điểm, tôm chết đỏ cả mặt đầm. Cá mè, cá chép nổi lên rồi chìm xuống. “Chết trắng rồi. Năm nào đến tháng này cũng chết nhưng năm nay nắng cực đoan hơn”, chị chua xót.
Anh Đại nuôi theo chu kỳ hai đến ba năm mới thu một lần để cá đạt đủ trọng lượng xuất bán. Năm nay là năm thu, dưới hồ ước chừng 4 – 5 tấn cá. Anh định chờ thêm vài tháng cho cá lớn thêm rồi bán, tính ra cũng được 150 triệu đồng.
Thế mà chỉ trong 3 – 4 ngày nắng nóng đỉnh điểm, ao cá đã bị chết mất đứt khoảng một tấn, thiệt hại ước tính 50 – 60 triệu đồng. “Chưa bao giờ cá bị chết hàng loạt thế này. Cá nổi trắng hồ. Hơn 10 năm nuôi cá, chưa bao giờ tôi chứng kiến cảnh này”, giọng anh trầm hẳn xuống.
Chị Hoa thì không dám thu hoạch tôm suốt cả tháng nay vì biết chắc kết quả. Cứ kéo lưới lên là tôm chết đỏ, chết sạch trước khi kịp bán. Tôm đổ lờ về, sống thì bán được 300.000 đồng/kg, nhưng chết thì bỏ. Những hôm tôm chết đỏ mặt đầm, chị cho bà hàng xóm nhặt về cho vịt ăn, nhưng chỉ vài ngày sau vịt đi ngoài liên tục. Mùa này chị đành bị “trói tay” bởi nắng nóng.
Chỉ mong một trận mưa
Anh Đại dùng máy bơm phun nước tạo oxy từ 3 giờ đến 6 giờ sáng – đúng lúc cá thiếu oxy nhất, ngoi lên mặt nước để thở. Anh còn chặt cây chuối trong vườn ném xuống ao, mong che bớt cái nắng hắt xuống mặt nước. Đó là tất cả những gì người nuôi cá có thể làm lúc này.
Anh quẳng thêm viên chlorine xuống một góc hồ để nước bớt tanh nồng, trong hơn, bớt ô nhiễm. Chị Hoa thì quẳng vôi xuống đầm, một tạ rồi hai tạ, theo dòng nước chảy để nước trong hơn, tôm cá đỡ bị nấm mang.
Nhưng cả hai đều rõ những việc mình làm chỉ là cầm cự. Anh Đại nói thẳng: “Không có thuốc gì cả. Đây không phải dịch bệnh mà dùng thuốc, là do trời nắng nóng quá, không có cách nào làm mát hồ”.
Một ngày hai lần, anh vớt cá chết chôn dưới những khóm tre bát độ, những hố lớn vốn để trồng cây nay trở thành điểm chôn lấp cá. Vớt xong lại có thêm đợt chết mới vì cá chết chìm xuống đáy, 6 – 7 tiếng sau mới trương bụng nổi lên.
Cá chết chìm dưới đáy, xương tích lại, nước hồ tanh đến mức cứ lội xuống vớt cá chết về là ngứa ran người, về đến nhà phải vào vòi nước cọ rửa ngay. Mùi nồng từ hồ bay ra cả vùng, dù đã vớt gần hết cá chết vẫn không dứt. “12 giờ trưa đứng trên bờ, tôi vớt hết cá chết rồi mà mùi tanh hôi vẫn nồng nặc”, anh Đại nói.
Không còn dám cho cá ăn thêm bất cứ thứ gì bởi cho ăn vào lại chết thêm, anh Đại quyết định để cá tự kiếm những gì còn sót lại dưới hồ.
Điều những người nuôi thủy sản trông chờ nhất lúc này là một trận mưa thật to. Không phải để nâng thêm nước trong hồ mà để thay được toàn bộ lớp nước cũ đang ô nhiễm. “Mưa càng to càng tốt. Mưa xuống thì không con nào chết nữa”, anh Đại nói, mắt nhìn về phía hồ.
Theo báo cáo của Phòng Kinh tế xã Thái Hòa, đợt nắng nóng từ ngày 24 đến 28/5/2026, toàn xã ghi nhận ít nhất 4 hộ nuôi thủy sản bị ảnh hưởng với tổng diện tích mặt nước hơn 11.000m², số cá chết lên đến hàng tấn, thiệt hại ước tính xấp xỉ 100 triệu đồng.
Trước thực trạng đó, UBND xã Thái Hòa đã ban hành hướng dẫn kỹ thuật phòng chống nắng nóng cho vật nuôi và thủy sản. Theo đó, với ao nuôi thủy sản, bà con cần duy trì mực nước ao sâu từ 1,5m trở lên, sử dụng máy quạt nước hoặc máy sục khí từ 22 giờ đến 5 giờ sáng và đầu giờ chiều để tăng oxy hòa tan. Những ngày nắng đỉnh điểm cần giảm từ 30 đến 50% lượng thức ăn để tránh ô nhiễm đáy ao, có thể dùng lưới đen che từ một phần ba đến một nửa diện tích mặt ao để giảm bức xạ nhiệt.
Minh Toàn – Nông Nghiệp Việt Nam
