Sự đồng thuận của cộng đồng ngư dân xã Đại Lãnh trong việc triển khai mô hình thu gom rác đã giúp môi trường biển vịnh Vân Phong hồi sinh, sạch hơn.
Kiên trì làm sạch biển từ bờ xuống nước
Khu vực biển Vạn Thạnh, xã Đại Lãnh thuộc vịnh Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa) vốn xinh đẹp, nhưng từng có thời điểm tình trạng rác thải bủa vây khiến người dân không khỏi lo ngại. Anh Trần Thiện Toàn (thôn Đầm Môn, xã Đại Lãnh) nhớ lại, rác tấp vào bờ thành từng lớp dày đặc, có những lúc phải bới sâu qua lớp rác mới thấy được cát biển.
Không đành lòng nhìn quê hương bị ô nhiễm, từ năm 2017, anh Toàn đã tự nguyện đứng ra thu gom rác bằng chính nguồn lực cá nhân.
Những ngày đầu, anh chỉ tập trung dọn rác trên bờ và dọc theo bờ biển, nhưng rồi sớm nhận ra lượng rác dưới đáy nước tại các khu vực nuôi trồng mới là vấn đề nan giải. Rác thải sinh hoạt và túi nilon đựng thức ăn cho tôm hùm thường xuyên bị xả thẳng xuống biển, lâu dần lắng xuống hoặc trôi dạt khắp các bờ. Để thay đổi thói quen này, anh đã mất cả năm trời đi từng ghe, đến từng nhà bè tại các khu vực nuôi tôm hùm trên địa bàn để vận động.
Nhờ nỗ lực ấy đã đời của tổ thu gom rác chuyên nghiệp. Với 2 chiếc ghe và 4 lao động, đội ngũ của anh làm việc bền bỉ từ 6 giờ sáng đến chiều muộn. Mỗi ngày, tổ thu gom từ 5-7 tấn rác tại các vùng nuôi trọng điểm như bãi Tranh, bãi Giếng, bãi Hòn Ông và bãi Me. Nhờ hành trình gần một thập kỷ kiên trì, lượng rác tại các vùng nuôi đã giảm đáng kể, hiệu quả làm sạch biển đạt trên 90% so với trước đây.
Vùng nuôi sạch cho thủy sản chất lượng cao
Đánh giá về mô hình này, ông Lê Đình Khiêm, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Khánh Hòa khẳng định, việc giữ gìn môi trường sạch chính là “gốc” để nông sản thủy sản đạt chất lượng cao và phát triển bền vững.
Với lợi thế 125 ha mặt nước nuôi trồng tập trung chủ yếu tại các khu vực ven biển và hải đảo như thôn Đầm Môn, Khải Lương, Điệp Sơn, Ninh Tân và Ninh Đảo, địa phương này có tiềm năng rất lớn để hình thành các vùng nuôi kiểu mẫu, cung ứng sản phẩm sạch cho thị trường. Việc ngư dân tự giác làm sạch biển không chỉ bảo vệ sinh kế hiện tại mà còn nâng cao giá trị thương hiệu cho thủy sản vùng vịnh Vân Phong.
Anh Trần Quốc Toàn, một người nuôi tôm hùm tại khu vực Xóm Chùa (thôn Đầm Môn), nhớ lại: “Trước khi có tổ thu gom rác, mặt biển rác rưởi lung tung, ghe tàu chạy rất dễ bị quấn chân vịt. Từ ngày có mô hình này, biển sạch hẳn, nguồn nước lưu thông tốt nên việc nuôi trồng cũng thuận lợi hơn. Hàng tháng tôi đều đóng góp kinh phí và gom rác sinh hoạt lại một chỗ để tàu đến chở đi, chứ không còn vứt xuống biển như trước”.
Tương tự, anh Đặng Ngọc Dương, nuôi tôm hùm ở khu vực Bãi Me cho biết, bà con ở đây rất ủng hộ và tự nguyện đóng phí để duy trì việc làm sạch biển. Hiện mức phí dao động khoảng 150.000 đồng cho bè lớn và 80.000 đồng đối với bè nhỏ.
Anh Dương chia sẻ: “Có người thu gom rác thải, bao bì giúp môi trường sạch sẽ hơn nên tôi đồng tình lắm. Rác được phân loại rõ ràng để xử lý, giúp vùng nuôi không còn cảnh ô nhiễm túi nilon như trước”.
Duy trì và lan tỏa mô hình xã hội hóa
Để duy trì hoạt động ý nghĩa này suốt nhiều năm qua, anh Toàn đã linh hoạt kết hợp nhiều phương thức vận hành. Hiện nay, mảng thu gom rác dưới biển được thực hiện theo hình thức xã hội hóa, dựa trên sự đồng thuận và đóng góp tự nguyện của các hộ nuôi trồng thủy sản. Bà con tích cực phân loại rác thải, bao bì tại nguồn để tàu đến chở đi xử lý, giúp vùng nuôi không còn cảnh ô nhiễm túi nilon.
Bên cạnh đó, để tối ưu hóa quy trình và tạo thêm nguồn lực, anh Toàn đã đầu tư hệ thống máy móc phân loại, tái chế rác thành hạt nhựa để sản xuất các vật dụng hữu ích như xịa đựng trái cây. Những nỗ lực kiên trì của anh từ năm 2017 đến nay đã góp phần quan trọng trong việc gìn giữ môi trường biển bền vững. Để lan tỏa mô hình này, việc xây dựng các cơ chế hỗ trợ vận hành từ phía địa phương sẽ tạo thêm điểm tựa vững chắc cho những hoạt động cộng đồng tự nguyện.
Đại diện Phòng Kinh tế xã Đại Lãnh đánh giá, mô hình xã hội hóa thu gom rác thải biển triển khai thời gian qua đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Không chỉ làm sạch môi trường, giảm thiểu rác tấp vào bè nuôi, mô hình còn ngăn chặn rác chìm làm bít tầng oxy dưới đáy biển. Ý thức bà con ngư dân đã thay đổi tích cực, đa số đều đồng thuận vì thấy được lợi ích trực tiếp cho nguồn nước và việc tàu ghe đi lại.
Theo UBND xã Đại Lãnh, toàn xã có 1.169 hộ dân đang nuôi trồng lồng bè với các loại hải sản có giá trị kinh tế cao như tôm hùm và cá biển. Ý thức cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường đang trở thành đòn bẩy quan trọng để kinh tế biển địa phương phát triển ổn định và bền vững.
Kim Sơ (Nông Nghiệp Việt Nam)
