Quyết định phê duyệt đề cương khảo nghiệm cá nóc vàng tại Cô Tô, mở cơ hội kiểm chứng bằng khoa học, hướng tới khai mở giá trị của nguồn lợi thủy sản này.
Khảo nghiệm giống cá nóc vàng trong điều kiện kiểm soát
Mới đây, UBND tỉnh Quảng Ninh đã phê duyệt Đề cương khảo nghiệm giống cá nóc vàng (Lagocephalus spadiceus) của Công ty Cổ phần Cá nóc Việt Nam. Đơn vị phối hợp thực hiện khảo nghiệm là Công ty Cổ phần Mực nhảy Biển Đông.
Theo Quyết định, đối tượng khảo nghiệm là cá nóc vàng, tên khoa học Lagocephalus spadiceus Richardson, 1845. Địa điểm khảo nghiệm tại khu vực biển thuộc đặc khu Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh, trong phạm vi khu vực biển đã giao cho Công ty Cổ phần Mực nhảy Biển Đông tại Quyết định số 2282/QĐ-UBND ngày 26/6/2026 của Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh.
Việc phối hợp thực hiện khảo nghiệm không làm thay đổi chủ thể được giao khu vực biển; không làm thay đổi diện tích, tọa độ, mục đích sử dụng và các điều kiện của khu vực biển đã được giao; đồng thời không làm phát sinh quyền sử dụng khu vực biển độc lập cho Công ty Cổ phần Cá nóc Việt Nam.
Mục tiêu khảo nghiệm gồm: Đánh giá khả năng thích nghi, sinh trưởng, tỷ lệ sống và một số chỉ tiêu kỹ thuật của cá nóc vàng trong điều kiện nuôi khảo nghiệm; Theo dõi, đánh giá các yếu tố môi trường trong quá trình khảo nghiệm; Xác định sự hiện diện, hàm lượng và biến động của độc tố Tetrodotoxin trong các mẫu theo kế hoạch khảo nghiệm;
Đánh giá các yếu tố liên quan đến an toàn sinh học, nguy cơ phát tán đối tượng khảo nghiệm và tác động đến môi trường, hệ sinh thái; Đánh giá bước đầu hiệu quả kỹ thuật của mô hình khảo nghiệm; Thu thập cơ sở dữ liệu khoa học, kỹ thuật phục vụ đánh giá kết quả khảo nghiệm và công tác quản lý đối tượng thủy sản mới.
Thời gian khảo nghiệm là 10 tháng, kể từ ngày bắt đầu triển khai thực tế. Trước khi triển khai, Công ty Cổ phần Cá nóc Việt Nam phải thông báo bằng văn bản cho Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh và UBND đặc khu Cô Tô về thời điểm bắt đầu thực hiện.
Quyết định đặt ra những yêu cầu chặt chẽ đối với quá trình khảo nghiệm. Chỉ được triển khai khảo nghiệm sau khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật và đúng nội dung Đề cương được phê duyệt. Đối tượng đưa vào khảo nghiệm phải có nguồn gốc hợp pháp, được kiểm soát, ghi chép, định danh và truy xuất nguồn gốc đầy đủ.
Đồng thời, phải thực hiện nghiêm các biện pháp bảo đảm an toàn sinh học; không để đối tượng khảo nghiệm thoát ra môi trường tự nhiên; không tự ý di chuyển đối tượng khảo nghiệm ra ngoài phạm vi được phê duyệt; không được thả cá khảo nghiệm ra môi trường tự nhiên. Bảo đảm các yêu cầu về bảo vệ môi trường, quản lý chất thải, xác thủy sản chết, mẫu thử và các chất thải phát sinh trong quá trình khảo nghiệm; không để hoạt động khảo nghiệm gây ảnh hưởng bất lợi đến môi trường, hệ sinh thái và hoạt động nuôi trồng thủy sản khác trong khu vực…
Đặc biệt, Quyết định quy định không được đưa cá nóc vàng hoặc sản phẩm từ cá nóc vàng thuộc hoạt động khảo nghiệm ra lưu thông, kinh doanh, tiêu thụ hoặc sử dụng làm thực phẩm, trừ trường hợp được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép theo quy định của pháp luật.
Điều này cũng xác định rõ giới hạn pháp lý của việc phê duyệt. Quyết định không phải là quyết định công nhận kết quả khảo nghiệm; không phải là quyết định công nhận cá nóc vàng là loài thủy sản được phép kinh doanh, nuôi thương phẩm hoặc sử dụng làm thực phẩm.
Như vậy, việc phê duyệt đề cương mới mở ra giai đoạn khảo nghiệm có kiểm soát để thu thập dữ liệu và đánh giá bằng khoa học, chưa đồng nghĩa với việc cá nóc vàng được phép nuôi thương phẩm hay đưa ra thị trường.
12 năm để có cơ hội bắt đầu
Với bà Vũ Thùy Linh, Công ty Cổ phần Cá nóc Việt Nam, quyết định phê duyệt đề cương khảo nghiệm đánh dấu một cột mốc đặc biệt sau hành trình kéo dài 12 năm theo đuổi việc nghiên cứu cá nóc.
“Điều khiến tôi xúc động nhất hôm nay không phải vì giấc mơ đã thành công. Mà bởi sau 12 năm, giấc mơ ấy cuối cùng đã được trao một cơ hội chính thức để bắt đầu và được chứng minh bằng khoa học”, bà Linh chia sẻ.
Theo bà Linh, đầu năm 2026, khi Công ty Cổ phần Cá nóc Việt Nam vừa được thành lập, bà đã viết một bức tâm thư gửi Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Điều bà đề nghị khi đó không phải sự bảo đảm rằng dự án sẽ thành công, mà là cơ hội để những gì đã theo đuổi hơn 1 thập kỷ được nghiên cứu nghiêm túc, để khoa học trả lời những câu hỏi còn bỏ ngỏ.
Hành trình ấy bắt đầu từ câu hỏi mà bà theo đuổi nhiều năm: Liệu một loài thủy sản có giá trị cao, gắn với văn hóa ẩm thực đặc biệt của Nhật Bản, có thể được Việt Nam nghiên cứu bài bản để từng bước làm chủ từ con giống, kỹ thuật nuôi, kiểm soát độc tố đến chế biến an toàn hay không?
Trong nhiều năm, bà tìm đến các chuyên gia, nhà nghiên cứu, đầu bếp và những người làm nghề cá nóc tại Nhật Bản; kết nối với các nhà khoa học Việt Nam, cơ quan nghiên cứu, đơn vị phân tích độc tố và doanh nghiệp có kinh nghiệm trong chế biến, phân phối cá nóc.
Điều bà Linh đặc biệt nhấn mạnh là yêu cầu thận trọng đối với một đối tượng liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người.
“Chỉ có khoa học, pháp luật, sự minh bạch và kết quả thực tế mới có thể đưa ra câu trả lời”, bà Linh khẳng định.
Vì thế, theo đại diện Công ty Cổ phần Cá nóc Việt Nam, quyết định phê duyệt đề cương không phải đích đến. Doanh nghiệp xác định 10 tháng khảo nghiệm phải được thực hiện nghiêm túc, minh bạch và an toàn, dựa trên số liệu trung thực và những kết quả khoa học có thể kiểm chứng.
“Mục tiêu cuối cùng không phải là đưa cá nóc ra thị trường bằng mọi giá. Mục tiêu của chúng tôi là từng bước chứng minh Việt Nam có thể làm chủ một chuỗi giá trị cá nóc an toàn, khoa học và có giá trị kinh tế hay không”, bà Linh chia sẻ.
Ở phía đơn vị phối hợp, Công ty Cổ phần Mực nhảy Biển Đông có vai trò gắn trực tiếp với điều kiện triển khai khảo nghiệm trên biển. Theo Đề cương, doanh nghiệp này là đơn vị đang được Nhà nước giao quyền sử dụng khu vực biển tại địa điểm khảo nghiệm và có cơ sở hạ tầng phục vụ nuôi biển. Công ty có trách nhiệm bố trí địa điểm khảo nghiệm, cung cấp và vận hành hệ thống lồng nuôi, cầu nổi, hệ thống neo, phương tiện phục vụ sản xuất cùng các điều kiện kỹ thuật cần thiết.
Theo Quyết định, Công ty Cổ phần Mực nhảy Biển Đông phải phối hợp với Công ty Cổ phần Cá nóc Việt Nam thực hiện khảo nghiệm đúng nội dung được phê duyệt; bảo đảm việc sử dụng khu vực biển đúng Quyết định số 2282/QĐ-UBND ngày 26/6/2026 và các quy định pháp luật liên quan; không tự ý mở rộng phạm vi, diện tích, thay đổi mục đích sử dụng khu vực biển; đồng thời phối hợp thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn sinh học, bảo vệ môi trường và xử lý sự cố phát sinh.
Ông Nguyễn Bá Ngọc, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Công ty Cổ phần Mực nhảy Biển Đông cho biết, doanh nghiệp xác định đây là một chương trình khảo nghiệm đòi hỏi yêu cầu cao về kỹ thuật, an toàn sinh học và bảo vệ môi trường. Với vai trò đơn vị phối hợp, doanh nghiệp sẽ bảo đảm các điều kiện về khu vực biển, hệ thống lồng nuôi và hạ tầng cần thiết để quá trình khảo nghiệm được triển khai đúng đề cương đã phê duyệt.
“Chúng tôi xác định việc quan trọng nhất trong 10 tháng khảo nghiệm là tuân thủ đúng quy trình, kiểm soát chặt đối tượng nuôi và các yếu tố môi trường, an toàn sinh học. Kết quả phải được chứng minh bằng số liệu khoa học, minh bạch và có thể kiểm chứng. Nếu khảo nghiệm thành công, đây sẽ là cơ sở ban đầu để tiếp tục nghiên cứu khả năng khai thác giá trị của một nguồn lợi thủy sản đặc biệt theo hướng an toàn và có kiểm soát”, ông Ngọc chia sẻ.
Với khuôn khổ được phê duyệt, 10 tháng tới trước hết là thời gian để các doanh nghiệp và đơn vị chuyên môn tạo lập dữ liệu thực nghiệm về khả năng thích nghi, sinh trưởng, độc tố Tetrodotoxin, an toàn sinh học và tác động môi trường của cá nóc vàng tại vùng biển Cô Tô.
Như bà Vũ Thùy Linh nhìn nhận, được bắt đầu cũng đồng nghĩa với trách nhiệm lớn hơn. Kết quả tốt sẽ tạo cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, còn nếu kết quả chưa đạt, doanh nghiệp sẽ tiếp tục hoàn thiện.
Bà Vũ Thùy Linh, Công ty Cổ phần Cá nóc Việt Nam chia sẻ: “Sau hành trình dài ấy, tôi hiểu rằng điều đáng quý nhất không phải là đi thật nhanh đến đích. Điều đáng quý là một giấc mơ đã đi qua đủ nhiều thử thách mà vẫn còn người kiên trì theo đuổi – và một ngày được đất nước trao cơ hội để chứng minh giá trị của nó”.
Hồng Thắm (Nông Nghiệp Việt Nam)
