Thành công sản xuất giống nhân tạo cá chạch sông mở ra cơ hội đa dạng hóa đối tượng nuôi thủy sản giá trị cao, tạo nền tảng phát triển nuôi thương phẩm tại ĐBSCL.
Hoàn thiện quy trình sản xuất giống loài cá đặc sản
Ngày 8/7, Trường Cao đẳng Kinh tế – Kỹ thuật Cần Thơ tổ chức Hội đồng đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp thành phố đối với dự án “Hoàn thiện quy trình sản xuất giống nhân tạo và xây dựng mô hình nuôi thương phẩm cá chạch sông (Macrognathus siamensis)”. Dự án do TS. Nguyễn Quang Trung làm chủ nhiệm.
Kết quả được Hội đồng đánh giá không chỉ ghi nhận những thành công trong nghiên cứu mà còn mở ra triển vọng hình thành một đối tượng nuôi thủy sản mới có giá trị kinh tế cao cho vùng ĐBSCL.
Trong nhiều năm qua, cá chạch sông chủ yếu được khai thác ngoài tự nhiên. Đây là loài cá có thịt thơm ngon, giàu dinh dưỡng, được các nhà hàng, quán ăn đặc sản ưa chuộng với giá bán phổ biến từ 280.000-500.000 đồng/kg, thậm chí cá bán tại nhà hàng có giá từ 650.000-750.000 đồng/kg. Xuất phát từ thực tế đó, từ tháng 9/2023, nhóm nghiên cứu triển khai dự án nhằm hoàn thiện quy trình nuôi vỗ cá bố mẹ, kích thích sinh sản nhân tạo, ương cá giống và xây dựng mô hình nuôi thương phẩm.
Theo TS. Nguyễn Quang Trung, dự án đã từng bước giải quyết được những “nút thắt” lớn nhất của nghề nuôi cá chạch sông. Nhóm nghiên cứu hoàn thiện quy trình nuôi vỗ cá bố mẹ, xác định kỹ thuật kích thích sinh sản phù hợp, xây dựng quy trình ương cá bột lên cá giống và đặc biệt đã sản xuất thành công hơn 21.000 con giống nhân tạo để phục vụ các mô hình nuôi thực nghiệm.
Đây được xem là kết quả có ý nghĩa bởi lần đầu tiên tại Cần Thơ cũng như ĐBSCL hình thành tương đối hoàn chỉnh quy trình sản xuất giống nhân tạo cá chạch sông, tạo tiền đề để chủ động nguồn giống thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào khai thác tự nhiên.
Không chỉ góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản, kết quả nghiên cứu còn mở thêm hướng phát triển nghề nuôi đối với một loài thủy sản đặc sản có giá trị kinh tế cao trong bối cảnh ngành thủy sản đang cần đa dạng hóa đối tượng nuôi để thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao thu nhập cho nông dân.
Cơ hội nuôi thương phẩm
Song song với sản xuất giống, nhóm nghiên cứu còn triển khai mô hình nuôi thương phẩm tại các hộ dân ở phường Ô Môn, Phước Thới (TP Cần Thơ).
Qua theo dõi thực tế, sau khoảng 14-15 tháng nuôi bằng thức ăn công nghiệp, cá chạch sông nuôi trong vèo và bể lót bạt đạt trọng lượng từ 10-30g/con, tương đương khoảng 34-100 con/kg. Kết quả này chứng minh cá hoàn toàn có khả năng thích nghi với điều kiện nuôi thâm canh, đồng thời cung cấp những dữ liệu khoa học quan trọng để tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật về dinh dưỡng, môi trường, mật độ nuôi và quản lý dịch bệnh.
Một trong những hộ tham gia mô hình là anh Lê Thành Nhơn, ở phường Ô Môn, được dự án hỗ trợ nuôi hai vèo cá chạch sông. Theo anh Nhơn, mặc dù hiệu quả kinh tế ban đầu chưa đạt như kỳ vọng do đây là đối tượng nuôi hoàn toàn mới, thời gian nuôi kéo dài và kỹ thuật vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện, nhưng gia đình vẫn tin tưởng vào triển vọng của loài cá này.
“Điều quan trọng nhất là mình đã có con giống nhân tạo ổn định và có đội ngũ kỹ thuật đồng hành. Khi quy trình tiếp tục được hoàn thiện, cá lớn nhanh hơn, tỷ lệ sống cao hơn thì hiệu quả kinh tế chắc chắn sẽ được cải thiện”, anh Nhơn chia sẻ.
Thực tế mô hình cho thấy trong bốn hộ tham gia còn lại, chỉ một hộ có lãi, ba hộ vẫn phát sinh thua lỗ do chi phí đầu tư lớn và tốc độ tăng trưởng của cá chưa đạt mục tiêu đặt ra. Tuy nhiên, theo Ban chủ nhiệm dự án, điều này đã được dự báo ngay từ đầu bởi đây là giai đoạn nghiên cứu ứng dụng đầu tiên đối với một đối tượng nuôi hoàn toàn mới.
Giá trị lớn nhất mà dự án mang lại không nằm ở lợi nhuận trước mắt mà ở việc lần đầu tiên xây dựng được quy trình nuôi thương phẩm cá chạch sông bằng con giống nhân tạo trên bể lót bạt và vèo nuôi thâm canh tại ĐBSCL. Những kết quả thực nghiệm đã tạo ra cơ sở dữ liệu khoa học quan trọng để tiếp tục nghiên cứu về thức ăn, môi trường nuôi, quản lý dịch bệnh và tối ưu hóa quy trình kỹ thuật trong giai đoạn tiếp theo.
Theo TS. Nguyễn Quang Trung, khi quy trình tiếp tục được hoàn thiện và chuyển giao rộng rãi thông qua các chương trình khuyến nông, nguồn giống nhân tạo sẽ giúp người nuôi chủ động sản xuất, giảm áp lực khai thác cá tự nhiên, đồng thời từng bước hình thành vùng nuôi cá chạch sông thương phẩm quy mô lớn.
Theo Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư TP Cần Thơ, ngành thủy sản khuyến khích mở rộng tìm kiếm thêm những đối tượng nuôi mới có giá trị kinh tế cao, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng nhu cầu thị trường. Tuy thành công bước đầu của dự án cá chạch sông không chỉ là kết quả của một nhiệm vụ khoa học công nghệ mà còn mở ra triển vọng xây dựng một nghề nuôi mới.
Từ nền tảng giống nhân tạo đã được làm chủ, cá chạch sông hoàn toàn có cơ hội trở thành một đặc sản nuôi thương phẩm có giá trị, góp phần đa dạng hóa sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân Cần Thơ trong những năm tới.
Lê Hoàng Vũ (Nông Nghiệp Việt Nam)
