Trước những diễn biến mới và các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu, đặc biệt là động thái lập pháp mới từ phía Hạ viện Bra-xin, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ đã kịp thời ban hành văn bản chỉ đạo, yêu cầu các cơ quan chuyên môn phối hợp cùng chính quyền địa phương và hệ thống doanh nghiệp, cơ sở nuôi trồng trên địa bàn thắt chặt quy trình quản lý, chuẩn bị đồng bộ hồ sơ kỹ thuật nhằm bảo đảm tiêu chuẩn xuất khẩu.
Ngành thủy sản Việt Nam nói chung và chuỗi giá trị ngành hàng cá rô phi nói riêng đang đứng trước những thử thách mang tính bước ngoặt khi các quốc gia nhập khẩu liên tục thay đổi chính sách và nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật. Nhằm chủ động ứng phó, kiểm soát rủi ro và ổn định đầu ra cho sản phẩm, các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương đã nhanh chóng đưa ra các giải pháp đồng bộ. Hành động này không chỉ bảo vệ lợi ích kinh tế của người nuôi trồng, doanh nghiệp chế biến mà còn giữ vững uy tín thương hiệu thủy sản quốc gia trên trường quốc tế.
Bra-xin vốn là một trong những đối tác nhập khẩu có tiềm năng lớn nhưng cũng sở hữu những quy định kiểm dịch động vật vô cùng phức tạp. Mới đây, Ủy ban Nông nghiệp, Chăn nuôi, Cung ứng và Phát triển nông thôn thuộc Hạ viện Bra-xin đã chính thức thông qua Dự luật số 6.331/2025 về việc cấm nhập khẩu sản phẩm cá rô phi. Sự thay đổi pháp lý này đặt ra một bài toán lớn cho các địa phương trọng điểm nuôi trồng thủy sản của Việt Nam, trong đó có thành phố Cần Thơ.
Ngày 25/6/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) thành phố Cần Thơ, đã ban hành Công văn số 7974/SNNMT-CCTS&KN về việc triển khai các biện pháp quản lý, đồng thời hướng dẫn xây dựng, hoàn thiện hệ thống hồ sơ kỹ thuật đối với cá rô phi nhằm phục vụ tốt cả hai mục tiêu là tiêu thụ tại thị trường nội địa và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe phục vụ xuất khẩu sang thị trường Bra-xin. Đây là hành động kịp thời, thể hiện tư duy quản lý chủ động, phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa, bảo đảm tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi cung ứng sản phẩm.
Trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong công tác tuyên truyền và giám sát an toàn sinh học
Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố yêu cầu các địa phương phải tổ chức thực hiện một cách quyết liệt, liên tục công tác tuyên truyền, phổ biến sâu rộng các nội dung pháp luật đến từng cơ sở sản xuất giống, các hộ nuôi thương phẩm, các đơn vị thu mua, sơ chế và các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu cá rô phi hoạt động trên địa bàn quản lý. Nội dung tuyên truyền tập trung tối đa vào các quy định hiện hành trong lĩnh vực thủy sản, thú y thủy sản, an toàn vệ sinh thực phẩm, quy trình truy xuất nguồn gốc sản phẩm và đặc biệt là hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật chuyên biệt do thị trường nhập khẩu áp đặt.
Bên cạnh việc phổ biến kiến thức, các địa phương có nhiệm vụ hướng dẫn trực tiếp người dân và doanh nghiệp tham khảo, áp dụng một cách phù hợp và khoa học các biện pháp phòng, chống một số loại bệnh nguy hiểm thường gặp trên đối tượng cá rô phi. Các biện pháp này cần phải tuân thủ nghiêm ngặt theo Hướng dẫn của Cục Thủy sản và Kiểm ngư.
Song song đó, công tác quản lý tại ao nuôi cần được thắt chặt thông qua việc hướng dẫn các cơ sở vận hành hệ thống an toàn sinh học. Điều này bao gồm kiểm soát chặt chẽ các yếu tố đầu vào như chất lượng thức ăn công nghiệp, các loại thuốc thú y thủy sản, hóa chất xử lý và chế phẩm sinh học dùng trong cải tạo môi trường nước. Sở NNMT nhấn mạnh, việc duy trì một môi trường nuôi sạch, kiểm soát được các hoạt chất sinh học không chỉ giúp cá sinh trưởng tốt mà còn loại bỏ hoàn toàn các dư lượng kháng sinh cấm, một yếu tố then chốt quyết định khả năng thông quan khi xuất khẩu sang các thị trường khó tính.
Tất cả các hoạt động này phải được ghi chép chi tiết, đầy đủ vào nhật ký sản xuất hằng ngày, tạo lập cơ sở dữ liệu vững chắc phục vụ cho công tác kiểm tra, đối chiếu và truy xuất nguồn gốc sau này. Trong quá trình sản xuất, chính quyền địa phương và các hộ nuôi phải chủ động theo dõi sát sao, giám sát chặt chẽ tình hình dịch bệnh. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như thủy sản chết hàng loạt không rõ nguyên nhân hoặc có biểu hiện mắc các chứng bệnh nguy hiểm, bệnh mới nổi, các cơ sở phải lập tức báo cáo lên cơ quan chuyên môn để nhận được sự hướng dẫn xử lý kịp thời, tránh việc tự ý xả thải gây ô nhiễm môi trường và làm lây lan mầm bệnh ra hệ thống sông ngòi xung quanh.
Sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chuyên môn trong việc chuẩn hóa chuỗi cung ứng
Một chuỗi giá trị ngành hàng thủy sản bền vững không thể thiếu sự đồng hành, hỗ trợ và giám sát từ các cơ quan chuyên ngành kỹ thuật. Sở NNMT thành phố Cần Thơ đã giao nhiệm vụ cụ thể và toàn diện cho các đơn vị trực thuộc bao gồm: Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư, Chi cục Chăn nuôi và Thú y, Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, cùng Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp. Các cơ quan này tùy theo chức năng, nhiệm vụ được giao phải chủ trì hoặc chủ động phối hợp liên ngành, trực tiếp xuống địa phương hướng dẫn người dân và doanh nghiệp thực hiện chuẩn chỉ các quy định pháp luật liên quan đến toàn bộ quy trình sản xuất giống, nuôi trồng, phòng chống dịch bệnh, an toàn sinh học, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc.
Trong số các yếu tố cấu thành nên chất lượng thương phẩm, chất lượng con giống được xác định là khâu then chốt nhất. Các cơ quan chuyên môn được chỉ đạo tăng cường công tác quản lý chất lượng giống cá rô phi trên địa bàn thành phố. Việc kiểm tra, giám sát nguồn gốc của con giống đưa vào sản xuất tại các ao nuôi thương phẩm phải được tiến hành định kỳ và nghiêm túc. Đồng thời, các đơn vị cần hướng dẫn tỉ mỉ để các cơ sở sản xuất và kinh doanh con giống hoàn thiện việc ghi chép, lưu giữ toàn bộ hồ sơ liên quan đến quá trình sản xuất, bán hàng và vận chuyển giống theo đúng các quy định pháp lý hiện hành. Sự minh bạch ngay từ khâu chọn giống sẽ là tấm thẻ thông hành đầu tiên bảo đảm cho sự an toàn của cả chu kỳ nuôi nuôi trồng.
Ngoài ra, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng với chính quyền địa phương và doanh nghiệp còn hướng tới việc xây dựng một hệ thống giám sát dịch bệnh chủ động và liên tục. Các đơn vị có trách nhiệm tổng hợp, phân tích số liệu về tình hình sản xuất thực tế, diễn biến dịch bệnh cũng như biến động tiêu thụ cá rô phi trên toàn địa bàn thành phố Cần Thơ. Việc nắm bắt dữ liệu thực tế một cách nhanh chóng và chính xác sẽ giúp cơ quan quản lý đưa ra được những dự báo thị trường sát thực hơn, từ đó kịp thời tham mưu cho Lãnh đạo Sở NNMT báo cáo, kiến nghị lên các cấp có thẩm quyền nhằm tìm kiếm các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tế sản xuất và lưu thông hàng hóa. Sở NNMT thành phố giao cho Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư thành phố Cần Thơ đóng vai trò là đơn vị đầu mối chịu trách nhiệm liên lạc, tổng hợp, theo dõi, báo cáo và tham mưu các phương án chỉ đạo, phối hợp xử lý tình huống phát sinh.
Nâng cao năng lực tự chủ của doanh nghiệp và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật từ Bra-xin
Đối tượng chịu tác động trực tiếp và cũng là nhân tố quyết định chính là các cơ sở sản xuất giống, hộ nuôi, đơn vị thu mua, chế biến và các doanh nghiệp xuất khẩu cá rô phi trên địa bàn thành phố Cần Thơ. Sở NNMT yêu cầu các đơn vị này phải tự giác, nghiêm túc thực hiện đầy đủ, không bỏ sót bất kỳ quy định nào của pháp luật về sản xuất, an toàn sinh học và kiểm dịch. Các cơ sở phải chủ động rà soát, hệ thống hóa, chuẩn bị và lưu giữ một cách khoa học, đầy đủ hệ thống hồ sơ kỹ thuật. Hệ thống hồ sơ này bao gồm: giấy tờ chứng minh nguồn gốc con giống, chứng nhận vùng nuôi hợp chuẩn, nhật ký nuôi chi tiết, hồ sơ quản lý sức khỏe đàn thủy sản, các kết quả xét nghiệm dịch bệnh định kỳ hoặc đột xuất, hồ sơ thu hoạch, chứng từ vận chuyển, quy trình chế biến và các tài liệu liên quan trực tiếp đến công tác truy xuất nguồn gốc. Đây chính là những bằng chứng pháp lý đảm bảo chất lượng sản phẩm.
Đối với thị trường mục tiêu Bra-xin, các doanh nghiệp cần phải dành thời gian nghiên cứu và cập nhật liên tục các yêu cầu kỹ thuật đặc thù, đặc biệt là các quy định liên quan đến kiểm soát dịch bệnh nghiêm ngặt, cơ chế truy xuất nguồn gốc và quy trình chứng nhận sản phẩm. Cụ thể, văn bản chỉ đạo yêu cầu các đơn vị xuất khẩu phải nghiên cứu kỹ lưỡng các quy định kỹ thuật khắt khe của phía Bra-xin tại văn bản mang mã số RIG.PJ.DP.AQUA.EX.AH.DEZ.25. Trong đó, các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý và đào sâu nghiên cứu các nội dung tác động trực tiếp đến sản phẩm cá rô phi được quy định cụ thể tại các Mục 9, Mục 10, Mục 11 và Mục 12.
Một chi tiết kỹ thuật quan trọng mang tính quyết định việc thông quan hàng hóa mà các doanh nghiệp buộc phải lưu tâm: Đối với các sản phẩm cá rô phi nuôi được xuất khẩu dưới dạng ướp lạnh hoặc đông lạnh đã loại bỏ nội tạng, bắt buộc phải có căn cứ chứng nhận phù hợp, khẳng định sản phẩm hoàn toàn không nhiễm virus gây bệnh sốt nghiêm trọng ở cá rô phi, hay còn gọi là bệnh TiLV (Tilapia lake virus). Chứng nhận này phải được thực hiện dựa trên các quy định của Tổ chức Thú y thế giới, hoặc sản phẩm phải được tiến hành lấy mẫu, xét nghiệm tầm soát virus TiLV theo đúng các phương pháp kỹ thuật đã được cơ quan có thẩm quyền của phía Bra-xin chấp thuận và phê duyệt.
Các doanh nghiệp không được chủ quan mà phải thường xuyên, liên tục cập nhật thông tin thương mại và kỹ thuật từ các đối tác nhập khẩu, từ các cơ quan có thẩm quyền nước bạn cũng như các cơ quan quản lý chuyên ngành trong nước để kịp thời đưa ra các điều chỉnh trong quy trình sản xuất, đáp ứng nhanh nhất các yêu cầu mới phát sinh từ thị trường.
Tổng Cục Thủy Sản
